Jednym z pierwszych kroków w tworzeniu strategii inwestycyjnej jest identyfikacja warunków panuj?cych na rynku, na którym chcesz gra? lub te? ju? grasz (ale bez systemu). Istniej? trzy g?ówne typy zachowa? rynku: podlegaj?cy trendom, boczny i zmienny. Zwykle, rynek pokazuje jeden typ zachowania. Czasami zdarza si?, ?e rynek podlegaj?cy trendom znajdzie si? w trendzie bocznym, jednak wcze?niej czy pó?niej powraca on do trendu. Podobnie, rynek zmienny mo?e czasami zamieni? si? w rynek pod??aj?cy w trendzie lub poruszaj?cy si? w bok. Oczywi?cie mo?e si? zdarzy?, ?e rynek trwale zmieni charakter – rynek charakteryzuj?cy si? wyra?nymi trendami mo?e sta? si? rynkiem zmiennym lub znale?? w d?ugotrwa?ym trendzie bocznym.

Ka?dy typ rynku charakteryzuje si? odmiennymi schematami zachowa?, jakie odpowiadaj? poszczególnym reakcjom rynku na ró?ne zdarzenia. Ró?ne te? s? kryteria u?yteczne przy ?apaniu zysków na ró?nych rynkach – to, co pracuje dobrze na rynku podlegaj?cym trendom, mo?e nie pracowa? dobrze na rynku zmiennym (i najcz??ciej nie pracuje). Kluczem jest napisanie strategii, która uchwyci zyski w warunkach rynku, dla których zosta?a ona napisana i zmniejszy straty w innych warunkach rynku.

Proces testowania strategii zaczyna si? w chwili, gdy tylko na?o?y si? system na wykres. Ogólnie, powinno si? wypróbowa? twoj? strategi? na tak du?ej ilo?ci danych jak to tylko mo?liwe. Na przyk?ad, je?eli chcemy dokonywa? transakcji w oparciu o dane czasu rzeczywistego lub dane opó?nione, to powinni?my testowa? swój system na danych z ró?nych okresów, np. ró?nych serii kontraktów. Albo, gdy system opiera si? na danych dziennych powinni?my wypróbowa? go na danych z ró?nych lat. Zwykle potrzeba wygenerowania minimum 30 transakcji. Dopiero wtedy próba danych jest statystycznie wiarygodna.

Innym typem testu skuteczno?ci systemu polecanym przez traderów jest wypróbowanie systemu na innych instrumentach w ramach tego samego sektora (czyli prawdopodobnie prezentuj?cych ten sam typ rynku), a nast?pnie na ró?nych okresach danych. System powinien dawa? przyzwoite wyniki na innych podobnych instrumentach, chocia? nie jest to regu??. Powinien te? sprawowa? si? dobrze w ró?nych okresach, poniewa? to jest ca?y czas ten sam instrument. Jakkolwiek, gdy testujemy inny okres dla tego samego instrumentu, to powinni?my przywi?zywa? wi?ksz? wag? dla ostatnich danych. Tutaj najwa?niejszym elementem jest to by?my czuli si? komfortowo z osi?gni?? i zachowania systemu.

Interpretacja wyników systemu transakcyjnego:

S? ró?ne sposoby na to, by zrewidowa? osi?gni?cia systemu: mo?na dokonywa? oceny wizualnej krzywej „equity”, mo?na analizowa? raport systemu wygenerowany po jego te?cie.

Ocena wizualna:

Uruchamiaj?c system dla okre?lonych danych, program automatycznie analizuje ka?dy s?upek danych na wykresie szukaj?c wyst?powania kryteriów, jakie zdefiniowali?my w ramach systemu i pokazuje graficznie wszystkie momenty kupna i sprzeda?y, jakie wykonaliby?my dokonuj?c transakcji opieraj?c si? na testowanej idei.

Przewijaj?c wykres tam i z powrotem, wiemy natychmiast, ?e np. system nie wy?apywa? wi?kszych ruchów cen albo dokonywa? zbyt wielu niepotrzebnych transakcji w trendzie bocznym. Te ogl?dziny daj? dobre pierwsze odczucie, co do pracy systemu i poprawnej jego konstrukcji.

U?ywanie Raportu Systemu:

W uzupe?nieniu oceny wizualnej Raport Systemu dostarcza szczegó?owe informacj? na temat osi?gni?? testowanej strategii, w??czaj?c w to mi?dzy innymi: ile pieni?dzy mogliby?my zarobi?, gdyby?my dokonywali transakcji w oparciu o testowany system (po obu stronach rynku).

Raport Systemu pokazuje zyski (lub straty), które by?yby generowane przez system jak równie? inne czynniki, takie jak: obsuni?cia kapita?u, zwrot z rachunku, najbardziej zyskowna (stratna) transakcja i inne.

Raport Systemu pomaga zdecydowa? si? czy faktycznie mo?na stosowa? testowany system. Na przyk?ad, czy potencjalny zysk systemu jest wystarczaj?cy do tego by stosowa? ten system w praktyce. Warto zada? sobie pytania: czy zachowanie si? systemu odpowiada mojej osobowo?ci jako spekulanta, czy system generuje zbyt du?o transakcji, czy zysk procentowy jest dla nas atrakcyjny? A mo?e d?ugie serie stratnych transakcji s? dla nas nie do przyj?cia? Czy mo?esz pos?ugiwa? si? systemem charakteryzuj?cym si? du?ymi obsuni?ciami nawet je?eli ko?cowe zyski systemu s? wysokie?

Je?eli zaakceptujemy stworzony system, ale mamy w?tpliwo?ci, co do niektórych wyników raportu mo?emy wróci? do modu?u, w którym tworzymy system by doda? lub usun?? niektóre elementy systemu lub przerobi? odpowiednie kryteria. Po dalszej analizie, mo?na zdecydowa?, które z sygna?ów s? dobre, i czy w ogóle idea systemu jest dobra. Mo?na te? wróci? do tworzonego systemu i przerobi? niektóre kryteria.

U?ywanie krzywej „Equity”

Innym wa?nym narz?dziem analizy jest krzywa zysków (equity). Jest to wa?ne, poniewa? wida? po jednym spojrzeniu na krzyw?, czy nasz system dostarcza konsekwentne, godne zaufania wyniki na rynku, dla którego zosta? stworzony. Krzywa zysków daje perspektyw? zysków i strat generowanych przez system podczas okresu próbnego.

Na przyk?ad, krzywa zysków pozwala os?dzi? jak konsekwentnie twój system dawa? zyski podczas okresu próbnego. Gdyby w czasie testów okaza?o si?, ?e system robi 100000 z? zysku w 10 lat, ale z tego 70000 z? powsta?o w ostatnich 12 miesi?cach, to krzywa pokaza?aby , ?e system „produkowa?” s?abe wyniki przez 9 lat.

Poni?sze obliczenia dokonano za pomoc? programu AMIBROKER

Przyk?ad 1 – Spekulacja za pomoc? Systemu nr 1 (testowanie strategii za pomoc? programu AMIBROKER ver. 4.7)

Przypadek A:

1. Depozyt zabezpieczaj?cy wynosi 5.8% warto?ci kontraktu na WIG20
2. Spekulujemy zawsze tylko jednym kontraktem
3. Zmiana o 1 punkt warto?ci kontraktu indeksowego FW20 stanowi zmian? o 10 PLN
4. Kapita? pocz?tkowy przyjmujemy na poziomie 10000 PLN
5. Nie uwzgl?dniamy kosztów transakcyjnych (prowizji) wynosz?cych 8 PLN za zawarcie transakcji w jedn? stron? (dotyczy jednego kontraktu terminowego FW20)
6. Przyjmujemy strategie polegaj?c? na zaj?ciu pozycji d?ugiej (long) podczas przebicia maksimum poprzedniej ?wiecy dziennej lub zajmujemy pozycj? krótk? gdy cena przebija minimum dnia poprzedniego
7. Brak zlece? zabezpieczaj?cych typu Stop-Loss gdy? system transakcyjny zawiera stopy ograniczaj?ce straty w postaci poziomów wg których pozycja b?dzie odwrócona na przeciwn?.
8. Cena transakcyjna to cena maksimum lub minimum poprzedniego dnia (?wiecy dziennej)
9. Podczas jednej sesji mo?e by? zawarta tylko jedna transakcja kupna/sprzeda?y.
10.  Metoda jest oparta na systemie transakcyjnym, który zawsze obecny jest na rynku tzn. zawsze na rachunku kontraktów terminowych s? otwarte pozycje typu long lub short. Zamkni?cie pozycji long jest jednocze?nie momentem otwarcia pozycji typu short, a zamkni?cie pozycji typu short jest jednoznaczne z otwarciem na tym samym poziomie cenowym pozycji typu long.

Górny wykres przedstawia notowania kontraktu terminowego FW20 na indeks WIG20 (?wiece japo?skie) wraz z naniesionymi ?rednimi krocz?cymi o d?ugo?ciach 15, 45, 100 sesji.

Dolny wykres to krzywa kapita?u, jaka powsta?a podczas symulacji dzia?ania systemu.

Wnioski: Wyniki testów systemu transakcyjnego za okres od 01.06.2003 do 31.10.2005 (Zawsze 1 kontrakt, nie uwzgl?dniamy prowizji 8 PLN) – zysk 11130 PLN.

Przypadek B:

Wszystkie za?o?enia przypadku A pozostaj? bez zmian, ale tym razem uwzgl?dniamy wielko?? prowizji (8 PLN / 1 kontrakt w jedn? stron?)

Wnioski: Zysk ko?cowy: 7434 PLN – w tym przypadku pomimo stosowania dok?adnie tych samych regu? co w przypadku A zysk jest znacznie mniejszy, a spowodowane jest to kosztami transakcyjnymi (zap?acone maklerowi prowizje).

Przypadek C:

Wszystkie za?o?enia przypadku A pozostaj? bez zmian oraz:

• nie uwzgl?dniamy prowizji (8 PLN / 1 kontrakt w jedn? stron?)
• inwestujemy zawsze po?ow? ca?o?ci kapita?u zgromadzonego na naszym koncie (zmienna ilo?? kontraktów)
• zasady wchodzenia w pozycje long/short pozostaj? takie same, ale teraz operujemy na ?wiecach H1

Wnioski: Zmieniaj?c jedynie interwa? czasowy na wykres godzinowy podczas oblicze? i stosuj?c bardzo prosty system zarz?dzania wielko?ci? pozycji (zawsze inwestuje si? 50% kapita?u) uzyskuje si? pot??ny przyrost generowanych zysków wynosz?cy 12.398.090 PLN

Przypadek D:

Wszystkie za?o?enia przypadku C pozostaj? bez zmian, ale uwzgl?dniamy prowizj? (8 PLN / 1 kontrakt w jedn? stron?)

Wnioski: Uwzgl?dniaj?c prowizje ponownie jak w poprzednim przyk?adzie zysk drastycznie spad? do jedynie 717.484 PLN z 12.398.090 PLN.

Przede wszystkim możliwe jest, że starasz się stosować zbyt wiele narzędzi analitycznych na raz. Jeżeli zastosujesz 4-6 wskaźników i oscylatorów, dodatkowo dodajesz do tego obserwację średnich wyjdzie Ci sieczka. Jedne będą dawały sygnał kup, inne dadzą sygnał sprzedaj.

Połączone to z formacjami AT lub z formacjami świecowymi doprowadzi do paraliżu Twoich decyzji. W najlepszym razie nie będziesz w stanie wejść na rynek. Ale może też ziścić się gorszy scenariusz.

Możesz też zacząć podejmować decyzje chaotyczne. Gdy do wielu sprzecznych sygnałów dołączą się emocje zaczniesz otwierać inwestycje pod wpływem chwilowych impulsów. Bez planu, bez wiedzy co robisz i tak naprawdę bez sensu. Ale to dopiero początek. Potem, już po otwarciu pozycji te same emocje będą powodowały paniczne zamykanie inwestycji. Ciąż bowiem będziesz zalewany przez informacje.

Są jednak dobre rozwiązania na których możesz się wzorować.

Pierwszym jest filtrowanie sygnałów. Możesz używać wtedy wielu metod. Np. formacje świecowe połączone z poziomami wsparć i oporów, plus średnie i jakiś inny wskaźnik.

Jednak nie łącz wszystkiego bezładnie. Jedną technikę traktuj jako podstawową (tu formacje świecowe). Tylko ona ma prawo generować sygnały. Dodatkowe narzędzia mają jedynie potwierdzać lub zaprzeczać sygnałowi podstawowemu. Jeżeli potwierdzają – inwestujesz, jeżeli zaprzeczają – nie inwestujesz. Proste i zdecydowane. Bez wahań, bez prób inwestowania w przeciwnym kierunku.

Drugi sposób łączenia technik dotyczy inwestowania na różnych okresach. Wyobraź sobie, że masz sprawdzony system na intraday (np. 10 minut), oraz masz system na inwestycje w horyzoncie dziennym. Zazwyczaj ten pierwszy jest przewidziany do szybkich, jednodniowych transakcji. Drugi przewiduje inwestycje wielodniowe lub nawet kilkumiesięczne. Z reguły ten drugi daje większe zyski z pojedynczej transakcji. Ten pierwszy natomiast nadrabia ich ilością.

Otóż mając dwa takie systemy możesz regularnie stosować pierwszy. Wiele razy natomiast zdarzy się tak, że w trakcie trwania inwestycji szybkiej inwestycja wolna również da sygnał. Jeżeli warunki dla tej drugiej inwestycji są spełnione możesz w trakcie trwania transakcji zmienić jej charakter. Nie zamykasz jej wtedy wg. początkowych reguł, tylko stosujesz się do tych nowych.

Jednak wtedy warunkiem jest, że przy nowych założeniach zachowane jest prawidłowe zarządzanie kapitałem. Gdyby wymagane było zmniejszenie pozycji, zamknij częściowo transakcję wg pierwotnych metod, a metodzie nowej pozostaw jedynie pozostałe walory.

Błąd 1 – Używanie zasłyszanej lub przeczytanej metody bez sprawdzania czy działa.

W wyniku tego Tobie wydaje się, że realizujesz dobrą strategię, a Twój kapitał kurczy się bezustannie. W pewnym momencie zmieniasz metodę na inną, polecaną przez innego „guru”, a kapitał dalej znika.

Przede wszystkim przyjmij założenie, że metody znane powszechnie prawdopodobnie nie są skuteczne. Potem, zanim zaczniesz używać jakiejkolwiek techniki inwestycyjnej musisz poznać jej skuteczność osobiście. Musisz sprawdzić na danych historycznych czy w ogóle działa. Następnie sprawdź czy działa zawsze, czy może tylko w pewnych warunkach (np. w trakcie trendu, lub w trakcie konsolidacji). Dopiero jak rozpracujesz metodę teoretycznie możesz ostrożnie zacząć stosować ją na żywym rynku. Przecież chcesz pomnażać swój kapitał, a nie wystawiać go na loterię.

Błąd 2- Wskakiwanie do pędzącego pociągu

Nie masz pewności jak zachowa się rynek. Nagle napływają ważne informacje – złe lub dobre – nieważne. Ważne, że rynek po wielu godzinach poziomej konsolidacji zdecydowanie rusza w jednym kierunku. Ty usiłujesz się załapać na ten nagły ruch, szybko „wyklikujesz” zlecenie, składasz je u maklera i…

I okazuje się, że cena jest już dużo dalej kiedy Twoje zlecenie zostaje wreszcie zrealizowane. Mało tego. Za chwilę giełda zaczyna wracać, a Ty jesteś po złej stronie rynku. Zamiast szybkiego zysku lądujesz na szybkiej stracie.

Aby zapobiec takiej sytuacji przede wszystkim musisz zapanować nad emocjami. Jeżeli nie masz przygotowanego planu na zachowania rynku – nie inwestuj. Nie ulegaj owczemu pędowi. Stwórz założenia, wyznacz poziomy lub inne warunki kiedy zainwestujesz. Jeżeli zdążysz wg. nich zainwestować – bardzo dobrze. Jeżeli rynek Ci ucieknie – odpuść sobie. Sesja jest długa, jutro też jest dzień, a po nim następne. Lepiej czasami przepuścić „wspaniałą” okazję, niż wciąż pakować się w kłopoty.

Błąd 3 – Łapanie spadającego noża

Myślisz sobie „Ta cena jest już tak niska, że bardziej spaść nie może”. Inwestujesz i wtedy okazuje się, że jednak może wciąż spadać. Nawet akcja która kosztowała 100zł, a obecnie kosztuje zaledwie 1zł, może wciąż spaść. Jak zejdzie do 50gr – masz 50% straty kapitału. To boli.

Nigdy nie kieruj się tym, że cena jest niska. Niska cena oznacza słabość, a inwestować trzeba w siłę. Inwestuj na podstawie oznak wzrostu. Szukaj potwierdzeń odwrócenia trendu spadkowego. Nie łap dołków, bo tylko poranisz swój kapitał.

Błąd 4 – Wchodzenie na siłę na rynek „bo w końcu musi się udać”

Obserwujesz wykresy w ciągu dnia. Jesteś „rasowym intradayowcem”. Kupujesz walor, ale po chwili wywala Cię na stopie. Inwestujesz jeszcze raz – znów rynek sięgnął po twojego stopa. Trzeci, czwarty – wciąż to samo. Pojawia się presja „muszę odrobić te straty”. Pojawiają się myśli, że zła passa zaraz się skończy. Tak można 5,6, nawet 20 razy.

Ustal jak reagują Twoje emocje i po 2 lub 3, maksymalnie 4 stratach pod rząd zrób sobie przerwę. Zrób sobie przerwę do końca dnia, może 2 dni. Jeżeli inwestujesz w dłuższym interwale, zrób sobie przerwę tydzień lub np. do końca miesiąca. Daj odpocząć głowie i emocjom. Przeanalizuj na spokojnie co było źle. Dopiero wtedy, z pełnym spokojem wróć do inwestowania.

Błąd 5 – Niezrealizowanie zakładanego stopa

Masz strategię i kupujesz walor. Okazuje się jednak, że rynek nie idzie w stronę przez Ciebie przewidzianą. Dochodzi do Twojego poziomu stop, ale Ty nie zamykasz pozycji. Nie robisz tego bo masz nadzieję, że rynek jeszcze zawróci. On jednak sięga coraz dalej zjadając Twój kapitał.

Jeżeli faktycznie masz kompletną strategię inwestycyjną nie ma takiej możliwości, że stop nie zostanie zrealizowany. On nie musi być na giełdzie jako zlecenie oczekujące. Jednak Ty nie masz prawa się wahać. Podczas sprawdzania systemu musiałeś zakładać realizację stopów i system z tym zarabiał. Dopuszczał jakiś procent nieudanych transakcji. Pomyśl, czemu teraz miało by być inaczej? Czemu chcesz narażać Twój kapitał na straty znacznie większe od zakładanych. Mam nadzieję, że już widzisz, że takie zachowanie nie ma sensu.

Błąd 6 – Inwestowanie zbyt dużej ilości kapitału

„Na pewno teraz mam dobry sygnał”, „Teraz będę mieć szczęście”. Myślisz tak i inwestujesz większość, albo nawet 100% kapitału. Pomijasz zarządzanie wielkością pozycji i wrzucasz na rynek co tylko możesz. Przecież dzięki temu więcej zarobisz.

A sygnał niestety okazuje się nietrafny. Szczęście nie nadeszło. Pomyliły Ci się inwestycje z loterią.

Musisz znać skuteczność swojej metody i zawsze musisz się przygotować na stratę. Nawet na serię strat. Z tego wynika prawidłowe zarządzanie kapitałem. Z tego wynika ilość pieniędzy które możesz użyć do pojedynczej transakcji. Zawsze licz wielkość pozycji i odrzucaj przeczucia. Matematyka nigdy Cię nie zawiedzie i zrobi z Ciebie skutecznego inwestora. Uleganie przeczuciom zrównuje Twoje szanse z graczem w ruletkę. Buduj swój kapitał przez przestrzeganie zasad. Łut szczęścia też może się przydać, ale niech tylko trochę pomoże. Nie zdawaj się wyłącznie na niego.

Błąd 7 – Podejmowanie decyzji na podstawie zasłyszanych lub przeczytanych opinii

Nie masz planu inwestycyjnego (systemu), lub się go nie trzymasz. Przeglądasz portale, słuchasz wiadomości i podejmujesz decyzje inwestycyjne na tej podstawie. Jednak jakimś cudem więcej tracisz niż zarabiasz.

Jeżeli spojrzysz obiektywnie na napływające informacje zobaczysz, jak dużo jest w nich sprzeczności. Przeciwstawne prognozy, wykluczające się wzajemnie analizy. Jedyną drogą jest własna ocena sytuacji. Ustalenie własnych poziomów kiedy kupujesz, kiedy przyznajesz się do błędu i jak chronisz zysk, gdy inwestycja zacznie zarabiać. A analitycy niech się kotłują w swoim kociołku. Prawdę mówiąc radził bym Ci nawet nie tracić czasu na ich twórczość. Inspiruj się jedynie co do metod inwestowania. Tylko inspiruj. Potem sprawdzaj co działa i podejmuj decyzje swoje własne.

Błąd 8 – Decyzja kupna lub sprzedaży na podstawie świecy, która jeszcze żyje.

Ostatni błąd dotyczy jedynie metod inwestycyjnych, gdzie sygnał kupna lub sprzedaży jest obliczany na podstawie cen zamknięcia.

Patrzysz na wykres w trakcie sesji. Ostatnia świeca zawsze jest w trakcie kreślenia. Gdy rynek rośnie, jej cena zamknięcia idzie w górę. Gdy rynek spada, jej cena zamknięcia idzie w dół. Dopóki nie zakończy się dana godzina (dla świec godzinowych), dzień (dla dziennych), czy jakikolwiek inny okres – świeca wciąż żyje i ostateczna cena zamknięcia nie jest znana.

Jednak Ty widzisz w trakcie jej trwania, że przebija ważny poziom. Czasem nawet przebija go i wraca wielokrotnie. Jeżeli wtedy złożysz na giełdę zlecenie wystawiasz się na ryzyko, że rynek zawróci. Dopóki cena zamknięcia nie jest ostateczna może okazać się, że sygnału nie ma, a ty już jesteś na rynku.

Skoro Twoja technika inwestowania przewiduje, że dopiero zakończona świeca daje sygnał – stosuj się do tego. Powstrzymaj emocje, uzbrój się w cierpliwość. Najlepiej nie obserwować w ogóle wykresu w trakcie formowania świecy. Patrz dopiero pod koniec jej okresu i wtedy podejmuj precyzyjną akację. Masz sygnał albo nie – bez wahania.